Lozan Barış Antlaşması’nın Kazandırdıkları – Mustafa Kemal Atatürk

0
2647
1. Hudutlar
a) Trakya hududu:
Sevres’de: Çatalca hattından biraz ilerde bulunan Podima-Kalikratya hattı.
Mart 1921 teklifinde: Bahis yok.
Mart 1922 teklifinde: Tekirdağ bize, Babaeski, Kırkkilise ve Edirne Yunana kalmak üzere bir hat.
Lausanne’da: Karaağaç da bizde olmak üzere Meriç hattı.
b) İzmir mıntakası:
Sevres projesinde: Bu mıntakanın hudutları Kuşadası, Ödemiş, Salihli, Akhisar ve Kemer iskelesine az çok karip mahallerden geçmektedir. Bu mıntaka, Türk hâkimiyetinde kalacak, fakat Türkiye, bu hâkimiyetini istimal hakkını Yunanistan’a devredecek. Türk hâkimiyetinin bekasına alâmet olarak izmir şehrinin haricî istihkâmlarından birinde Türk bayrağı bulunacak. Mahallî bir meclis toplanacak ve beş sene sonra bu meclis, bu mıntakanın sureti daimede Yunanistan’a ilhakına karar verebilecek idi.
Mart 1921 teklifinde: İzmir mıntakası, Türk hâkimiyetinde kalacak, İzmir şehrinde bir Yunan kuvveti bulunacak ve İzmir mıntakasının aksamı mütebakiyesinde muhtelif anasırın adedî nispetine göre terekküb edecek bir jandarma kıtası bulunacak ve buna Düveli İtilâfiye zâbitanı kumanda edecek. İdare işlerinde dahi aynı nispeti adedıye nazarı itibara alınacak ve mıntakanın Cemiyeti Akvamca tâyin edilecek Hıristiyan bir valisi olacak ve bunun yanında müntehap bir meclis ve bir heyeti müşavire bulunacak. Vilâyetçe Türkiye’ye varidatla miitezayit bir vergi verilecek ve bu anlaşma beş sene devam edip tarafeynden birinin talebi üzerine Cemiyeti Akvamca tadil edilebilecek.
Mart 1922 teklifinde: Bütün Anadolu ve dolayısiyle İzmir de bize iade olunacak tarzında aldatıcı bir vait. İzmir Rumları’nın idareye, âdilâne bir surette iştirak ettirilmesi için ve aynı hak Yunanistan’da kalacak Edirne Türkleri’ne verilmek şartiyle bir usul tâyini zımnında Düveli İtilâfiye Türkiye ve Yunanistan’la anlaşacaklardır.
Lausanne’da: Tabiatiyle bu gibi mesail mevzuubahis dahi olmamıştır.
c) Suriye hududu:
Sevres’de: Sahilde, takriben Karataş Burnu’ndan başlıyarak Osmaniye, Bahçe, Gaziantep, Birecik, Urfa, Mardin ve Nusaybini epey cenupta ve Suriye arazisinde bırakan bir hudut.
Mart 1921 de: Takriben şimdiki hudut olmak üzere Fransızlar’la ayrıca bir itilâfname imzalanmıştır.
Lausanne’da: 20 Teşrinievvel 1921 tarihli Ankara İtilâfnamesi hududu ipka edilmiştir.
d) Irak hududu:
Sevres’de: İmadiye, bizde kalmak şartiyle, Musul vilâyetinin şimal hududu.
Mart 1921 teklifinde: Bahis yok.
Mart 1922 teklifinde: Bahis yok.
Lausanne’da: Halli tehir edilmiştir.
e) Kafkas hududu:
Sevres’de: Türk-Ermeni hududunun tâyini Amerika Reisicumhuru Wilson’a havale edilmiştir. Ve müşarünileyh hudut olarak Karadeniz sahilinde Giresun’un şarkından başlıyan, Erzincan’ın garp ve cenubundan, Elmalı, Bitlis ve Van gölünün cenubundan geçen ve birçok nikatta Harbi Umumideki Türk-Rus cephesini takibeden bir hattı göstermiştir. Mart 1921 teklifinde: Cemiyeti Akvam bir Ermeni yurdu tesisi için vilâyatı şarkiyeden Ermenistan’a devrolunacak arazinin tesbiti zımnında bir komisyon tâyin edecek ve Türkiye bu komisyonun kararını kabul edecek.
Mart 1922 teklifinde: Bir Ermeni yurdu teşkili zımnında Cemiyeti Akvam’ın muavenetine müracaat olunacağından bahsedilmektedir.
Lausanne’da: Bu mesele bertaraf edilmiştir.
f) Boğazlar mıntakası:
Sevres’de: Rumeli’nin Türkiye’de kalan bütün aksamı.
Anadolu’nun Adalar Denizi üzerinde takriben İzmir mıntakasının başladığı yerden başlıyarak Manyas gölünün cenubuna ve Bursanın ve İznik’in biraz şimalinden ve Sapanca gölünün müntehayi garbisinden Ahabadr deresinin munsabına giden hatla tahdidedilmiş bir mıntaka. Bu menatıkta asker bulundurmak ve harekâtı askeriyede bulunmak hakkı sırf Düveli İtilâfiyeye aittir. Keza mezkûr menatıkta Türk jandarması Düveli itilâfiye kumandasına tâbi olacaktır.
Düveli İtilâfiye, bu mıntaka dahilinde askerî makasıt için kullanılabilecek yol ve şimendifer inşasını menedebileceği gibi elyevm mevcut olanlar meyanında bu yolda kullanılabilecek olanları tahribettirebilecektir.
Mart 1921 teklifinde: Çanakkale cenubunda Tenedos adasının (Bozcaada) karşısından Karabigaya giden hattın şimaliyle Boğaziçi’nin tarafeyninde 20 ilâ 25 kilometrelik bir mıntaka.
Çanakkale Boğazı’na hâkim olan her iki tarafındaki adalar. Düveli İtilâfiye, yalnız Yunanistan’a kalacak olan Gelibolu ve bize kalacak olan Çanakkale’de asker bulunduracak, bu suretle İstanbul ve İzmit şibihceziresini tahliye edecek ve Türkiyenin İstanbulda asker bulundurmasına ve Anadolu’dan Rumeli’ye veya Rumeli’den Anadolu’ya asker geçirmesine müsaade edecektir.
Mart 1922 teklifinde: Çanakkale’nin cenubunda Erdek şibihceziresi müstesna olmak üzere Çanakkale sancağı. Boğaziçi’nin cenubunda o zaman bitaraf addolunan mıntaka, yani takriben İzmit şibihceziresi gayriaskerî mıntaka olacaktır.
Bizde, İtilâf işgal kuvveti kalmıyacaktır.
Lausanne’da: Gelibolu şibihceziresiyle Kumbağı, Bakla Burnu hattının cenubuşarkisi, Çanakkale mmtakasında sahilden yirmi kilometrelik bir mıntaka ve Boğaziçi’nin iki tarafında sahilden on beş kilometrelik birer mıntaka ve Marmara’da da İmralı adasından maada adalar ve İmroz ve Tenedos adaları, gayriaskerî bir hale konacaktır.
Hiçbir tarafta Düveli İtilâfiye işgal kuvveti kalmıyacaktır.
2. Kürdistan
Sevres’de: Fırat’ın şarkında ve Ermenistan, Irak ve Suriye arasında kalan mıntaka için Düveli İtilâfiye murahhaslarından mürekkep bir komisyon mahallî muhtariyeti ihzar edecektir. Muahedenin aktinden bir sene sonra işbu havalinin Kürt ahalisi Cemiyeti Akvam Meclisi’ne müracaatle Kürtler’in ekseriyetinin Türkiye’den müstakil olmayı istediğini ispat ederse ve Meclis bunu kabul ederse Türkiye bu havalideki her türlü hukukundan sarfınazar edecektir.
Mart 1921 teklifinde: Düveli İtilâfiye, vaziyeti hâzırayı nazarı itibara alarak ve bu bapta Sevres projesinde tadilât icrasını nazar: itibara almaya mütemayildirler. Şu şartla ki mahallî muhtariyetler ve Kürt ve Asuri-Geldani menafiinin kâfi derecede himayesi için tarafımızdan teshilât ibraz edilsin.
Mart 1922 teklifinde: Bahis yok.
Lausanne’da: Bittabi mevzuubahis ettirilmemiştir.
3. İktisadî menatıkı nüfuz Sevres Muahedesini mütaakıp Düveli İtilâfiyenin aralarında imza eyledikleri “akor tripartit” te:
a) Fransız mıntakai nüfuzu:
Suriye hududiyle takriben Adana vilâyetinin garp ve şimal hududu ve Kayseri ile Sivas’ın şimalinden geçen ve Muş hariç işbu kasabaya takarrüpten sonra Ceziret ibni Ömere giden bir hattın dahilinde kalan mıntaka.
b) İtalyan mıntakai nüfuzu:
İzmit şibihceziresinden çıktıktan sonra Afyon Karahisarına kadar Anadolu şimendifer hattı ve oradan Kayseri civarında Erciyaş dağı civarına kadar giden hatla İzmir mıntakası, Adalar Denizi, Bahri Sefit ve Fransız mıntakası arasında kalan mıntaka.
Mart 1921 de: Bekir Sami Bey ile Fransız ve İtalyan hariciye nazırları arasında imza olunup hükümetçe reddolunan itilâflara göre.
a) Fransız mıntakai nüfuzu:
O sırada Fransız işgali altında bulunan yerlerle Sivas, Mamuretülâziz ve Diyarbekir vilâyetleri.
b) italyan mıntakai nüfuzu:
Antalya, Burdur, Muğla, İsparta sancaklariyle Afyon Karahisar, Kütahya, Aydın ve Konya sancaklarının bilâhare tâyin olunacak aksamı.
Mart 1922 teklifinde: Mevzuubahis değildir.
Lausanne’da: Mevzuubahis olmamıştır.
4. İstanbul
Sevres’de: Muahede samimiyetle tatbik edilmediği takdirde İstanbul da bizden alınacaktır.
Mart 1921 teklifinde: Bu tehdidin kalkacağı ve Türkiye’nin lstanbulda asker bulundurabileceği ve Boğaziçi’nin etrafındaki gayriaskerî mıntakadan asker müruruna müsaade edilebileceği mezkûrdur.
Mart 1922 teklifinde: İstanbul’dan ihracımız tehdidinin kaldırılacağı ve lstanbulda bulundurulabilecek Türk kuvvetinin tezyidi vadolunmaktadır.
Lausanne’da: Mevzuubahis olmamıştır.
5. Tâbiiyet
Sevres’de: Gerek Düveli Müttefikadan (Yunanistan dahil) gerek teşekkül eden devletlerden birinin (Ermenistan ve saire) tâbiiyetine girmek istiyen Türk tebaasından hiç kimseye Türk Hükümetince mümanaat edilmiyecek ve bunların yeni tâbiiyeti kabul edilecektir.
Mart 1921 teklifinde: Bundan bahis yok.
Mart 1922 teklifinde: Bundan bahis yok.
Lausanne Muahedesinde: Bundan bahis yok.
Ancak müzakerat esnasında Düveli İtilâfiye bir adamın tâbiiyetini tâyin hususunda Türkiye’deki ecnebi sefaret ve şehbenderhanelerin verecekleri vesaikin kâfi addedilmesini istemişlerdi. Bu teklif, Sevres projesinin bâlâda mevzuubahs olan 128’inci maddesinin birşekli cedidi idi. Tabiatiyle tarafımızdan reddedilmiştir.
6. Adlî kapitülâsyonlar
Sevres’de: İngiltere, Fransa, İtalya ve Japonya’nın temsil edildikleri dört âzadan mürekkep bir komisyon kapitülâsyonlardan müstefit olan sair devletlerin mütehassıslariyle birlikte yeni bir usul tanzim edecek ve Osmanlı Hükümetiyle istişare ettikten sonra bu usulü tavsiye edebilecek.
Hükümeti Osmaniye bu usulü kabul etmeyi şimdiden taahhüdedecek.
Mart 1921 teklifinde: İşbu komisyonda Türkiye’nin dahi temsiline Düveli İtilâfiye razı olmaktadır.
Mart 1922 teklifinde: Aynı teklif.
Lausanne’da: Kapitüler hiçbir kayit yoktur!
Istişari mahiyette olmak üzere birkaç ecnebi mütehassısını beş sene için hizmetimize almayı kabul ettik.

 

7. Ekalliyetlerin himayesi
Sevres’de: 1918 mütarekelerinden sonra aktolunan bilcümle muahedatta mevcut olan ahkâmdan maada Türkiye’ye bilhassa zirdeki taahhüdat kabul ettirilmek istenilmiştir:
a) Yerlerini terk etmiş olan bilcümle gayri Türkler’in yerlerine iadesi. Reisleri Cemiyeti Akvamca tâyin edilecek olan hakem komisyonları vasıtasiyle bunların hukukunun iadesi ve ezcümle bu komisyonların talebi takdirinde gayri Türkler’in tahribedilmiş emlâkinin tamiri zımnında ücretleri hükümetçe tesviye edilecek işçilerin tedariki, tehcir ve buna mümasil işlerde zimethal oldukları mezkûr komisyonlar tarafından iddia olunan bilcümle eşhasın teb’idi ilâ…
b) Türk Hükümeti, ekalliyetlerin parlâmentoda temsili nisbisini temin eden bir intihap kanun projesini iki sene zarfında Düveli Müttefika’ya arz edecektir.
c) Patrikhanelere ve bunlara mümasil müessesata ait bilcümle imtiyazat takviye ve tezyit edilmekte ve bunların idare eyledikleri mektep, eytamhane vesaire hususunda o ana kadar hükümetin muhafaza etmiş olduğu nispî bir murakabe hakkı dahi refedilmektedir.
d) Düveli İtilâfiye, Cemiyeti Akvam Meclisi’yle bâdelistişare işbu mukarreratın temini icrası için ittihazı lâzım gelen tedabiri tesbit edeceklerdir. Türkiye bu hususta bilâhare ittihaz olunacak her tedbiri kabul edeceğini şimdiden taahhüdedecektir.
Mart 1921 teklifinde: Ekalliyetlerden bahis yoktur.
Bu teklif Sevres’de yapılacak tadilâttan bâhis olduğu için bundan mezkûr muahedenin ekalliyetlere ait kısmının tadil edilmiyeceği istihracolunabilir.
Mart 1922 teklifinde: Türkiye ve Yunanistan’daki ekalliyetler hakkında bir silsilei tedabirin teklif edileceği ve bunların hüsnü tatbikına nezaret etmek için Cemiyeti Akvamca komiserlerin tâyin olunacağı mezkûrdur.
Silsilei tedabirin ne olacağı tasrih edilmemiştir.
Lausanne’da: Misakı Millîmiz’de kabul etmiş olduğumuz veçhile ve yalnız gayrimüslimlere mahsus olmak üzere Harbi Umumi’den sonra aktolunan bilcümle beynelmilel muahedatta mevcudolan ahkâm.
8. Ahkâmı askeriye
Sevres’de:
a) Türkiyenin kuvayi müsellâhası şu erkamı tecavüz etmiyecektir.
Maiyeti seniye kıtası 700 kişi
Jandarma 35.000
Jandarmayı takviye için kıtaatı mahsusa 15.000 – Toplam 50.700.
Bu miktara erkânıharbiye, mekâtibi askeriye talebesi, depo kıtaatına ve hidematı muhtelifeye mensup efrat ve zâbitan dahildir.
Kıtaatı mahsusanın 15 batarya cebel topu bulunabilecek ve sahra veya ağır topu olmıyacaktır. Memleket, muhtelif menatıka ayrılacak ve her mıntakada bir jandarma kıtası (legion) bulunacaktır. Jandarma’nın topu ve aleti fenniyesi bulunmıyacaktır.
Mahsusi kıtaat kendi mıntakasının haricinde istihdam edilemiyecektir.
Jandarma zâbitanı meyanında 1.500 ü geçmemek üzere ecnebi zâbitan bulunacaktır. Her mıntakadaki ecnebi zâbitanı aynı millete mensubolacaktır. Bilâhare tesbit edilecek olan işbu menatıkın adedi zikredilmemekle berabeı bunun Düveli İtilâfiye’nin fikrince lâakal dört olacağı muahedenin bazı ahkâmından ve ezcümle bir legion’un kuvvetinin umum legion’lar kuvvetinin rub’unu tecavüz etmeyeceği hakkındaki hükümden istihracolunabilir. Bu suretle İngiltere, Fransa ve İtalyan zâbitanmın bulunacağı birer mıntaka olacağı gibi ihtimal Yunanistan ve belki de ilerde Ermenistan’a birer mıntaka verilmesi düşünülmüştür.
Kıtaatı mahsusa efradiyle jandarmalar hep ücretli olup bunlar lâakal on iki sene hizmet edecek ve hizmeti mecburei askeriye kalkacaktır. Her mıntakadaki legion’a alınacak efrat ve zâbitan o mıntaka ahalisinden olacak ve muhtelif anasırın legion’da temsil edilmesine imkân dairesinde itina olunacaktır.
Kuvayi bahriyemiz yedi sloop ve altı torpitoyu tecavüz etmiyecek ve hiçbir tayyare ve kabili sevk balonumuz olmıyacaktır.
Düveli İtilâfiye’ye mensup askerî, bahrî ve havaî kontrol komisyonlarının memleketimiz dahilinde her türlü murakabede bulunmaya hakları vardır. Bilhassa askerî komisyon; Türkiye’nin istihdam edebileceği, polis, gümrükçü, orman muhafızı vesaire gibi memurinin miktarını tâyine, fazla kalacak esliha ve cepanemizi tesellüme, Memleketimizin menatıka taksimine, her mıntakada bulunacak jandarma ve kıtaatı mahsusa miktarının tâyinine, bunların tarzı istihdam ve istimalini murakabeye, becnebi zâbitanın miktar ve nispetini tâyine ve hükümetle müştereken, yeni kuvayi müsellâhamızın tanzimine ilâ… memurdur.
Mart 1921 teklifinde:
Jandarma miktarı 45.000. Kıtaatı mahsusa 30.000 e iblâğ olunmuştur. Jandarmanın tarzı tevzii, Düveli İtilâfiye’ye mensup salifüzzikir kontrol komisyoniyle hükümet arasında anlaşarak vâki olacaktır.
Jandarmada zâbitan ve küçük zâbitan nispeti tezyidedilecektir. Ecnebi zâbitan miktarı azaltılacak ve bunların kıtaata tevzii, kontrol komisyonu ve hükümet arasında bilitilâf kararlaştırılacaktır. (Bunda ihtimal her mıntakada aynı millete mensup ecnebi zâbitan bulunmıyacağı kastedilmiştir.)
Mart 1922 teklifinde:
Ücretle müstahdem asker usulünün ipkası. Jandarmanın 45.000, Kıtaatı mahsusanın 40.000’e iblâğı. Jandarmada ecnebi zâbitanının istihdamı Türkiye’ye tavsiye edilmekle beraber bu cihet şart olarak dermeyan edilmemektedir.
Lausanne’da: Trakya ve boğazlarda gayriaskerî hale ifrağ olunan menatıka ait tahdidattan maada hiçbir kayit yoktur. Hattâ Boğaziçi’nin iki tarafındaki gayriaskerî mıntakada 12.000 asker bulundurabilmek hakkını muhafaza etmişizdir.
9. Ceza
Sevres projesinde: Türkiye, harb esnasında kavaidi harbiyeye muhalif surette hareket etmiş veya Türkiye dahilinde mezalim icra eylemiş ve tehcir vesaire gibi hususata karışmış olan eşhası, talepleri üzerine Düveli Müttefika’ya (Yunanistan dahil) ve Türkiye’den arazi almış olan devletlere (Ermenistan vesaire) teslim edecektir. Eşhası mezkûre kendilerini talebeden, devletin divanıharbi tarafından muhakeme ve tecziye edileceklerdir.
Mart 1921 teklifinde: Düveli itilâfiye teklifatında bundan bahis yoktur.
Ancak Bekir Sami Beyin İngilizler’le imza etmiş olduğu mübadele mukavelenamesinde elimizdeki bütün İngilizler’i tahliye ederek bir kısım Türkler’i mücrimaddiyle İngilizler elinde bırakmaya muvafakat etmiş olması Sevres projesinde mevcudolan ahkâmı salifenin daha muhaffef bir şeklinden başka bir şey değildir.
Mart 1922 de: Bu meseleden bahis yoktur.
Lausanne’da: Bahis yoktur.
10. Ahkâmı maliye
Sevres’de: Düveli İtilâfiye Türkiye’ye muavenetzımnında İngiliz, Fransız ve İtalyan murahhaslarından mürekkep bir maliye komisyonu teşkil edecekler ve bu komisyonda istişari mahiyette bir Türk komiseri bulunacaktır. İşbu komisyonun vezaif ve salâhiyeti berveçhiatiolacaktır:
a) Türkiye’nin varidatını idame ve tezyit için her türlü tedabir ittihaz edebilecektir.
b) Türk Meclisi Mebusanına takdim edilecek olan bütçe evvelen maliye komisyonuna arz ve onun kabul ettiği şekilde Meclis’e sevk olunacaktır. Meclisin yapacağı tadilât ancak komisyonca tasvibedilirse kabili icradır.
c) Komisyon doğrudan doğruya kendisine tâbi olacak ve âzaları kendi muvafakatiyle tâyin edilecek olan Türk maliye heyeti teftişiyesi vasıtasiyle bütçenin ve malî kavanin ve nizamatın tatbikatını murakabe edecektir.
d) Düyunu Umumiye ve Osmanlı Bankasi’yle anlaşarak Türkiyenin usulü meskûkâtını tanzim ve ıslah edecektir.
e) Düyunu Umumiye’ye tahsis olunan varidat müstesna olmak üzere Türkiye’nin bilcümle varidatı işbu maliye komisyonunun emrine verilecektir. Komisyon bunlarla;
Evvelen:
Kendisine ve Türkiye’de kalacak olan Düveli İtilâfiye işgal kuvvetlerine ait masarifi tediye ettikten sonra 30 Teşrinievvel 1918 tarihinden beri Düveli İtilâfiye ordularının gerek bugünkü Türkiye’de gerek Osmanlı İmparatorluğu’nun muhtelif aksamındaki masarifini tediye eyliyecektir.
Saniyen:
Türkiye, dolayısiyle zarardide olan bilcümle Düveli Müttefika tebaasının zarar ve ziyanını tazmin edecektir. Türkiyenin ihtiyacatı bundan sonra derpiş edilecektir.
f) Hükümetçe verilecek her bir imtiyaz için maliye komisyonunun muvafakati şarttır.
g ) Komisyonun tasvibiyL elyevm cari olan Düyunu Umumiye tarafından bazı varidatın doğrudan doğruya cibayeti usulü, mümkün olduğu kadar geniş bir surette tevsi edilecek ve bütün Türkiye’ye teşmil olunacaktır.
Gümrükler, maliye komisyonu tarafından azil ve nasbolunan ve kendisine karşı mesul bulunacak olan bir müdiri umuminin idaresinde bulunacaktır ilâ…
Mart 1921 teklifinde: Salifüzzikir maliye komisyonu Türk maliye nazırının riyaseti fahriyesi tahtında bulunacaktır. Komisyonda bir Türk murahhas bulunacak ve bunun Türk maliyesine ait mesailde reyi olacaktır. Müttefiklerin menafii maliyesine mütaallik mesailde ise Türk murahhasının salâhiyeti ancak istişari mahiyette olacaktır.
Türk Parlâmentosu, Türk maliye nazıriyle maliye komisyonu tarafından müştereken ihzar edilecek olan bütçede tadilât yapmak salâhiyetini haiz bulunacaktır. Fakat bu tadilât bütçenin tevazününü bozacak şekilde ise bütçe berayi tasdik tekrar maliye komisyonuna gönderilecektir.
Türk Hükümeti imtiyazat vermek hakkını tekrar ihraz edecektir. Ancak, Türk maliye nazırı bu baptaki kontratların Türk hazinesi menfaatine muvafık olup olmadığını maliye komisyoniyle birlikte tetkik edecektir.

 

Mart 1922 teklifinde: Maliye komisyonu teşkilinden sarfı nazar edilmektedir. Fakat Düveli Müttefikaya olan harbden evvelki düyunun ve mâkul bir tazminatın tediyesi zımnında lâzım olan kontrolün Türk hâkimiyeti prensipiyle telifine çalışılacaktır. Harbden evvelki düyunu umumiye komisyonu ipka olunacak ve bâlâda mezkûr iş için Düveli İtilâfiyece bir tasfiye komisyonu tesis olunacaktır.
Lausanne’da: Bu gibi kuyudatın kâffesi bertaraf edilmiştir.
11. Ahkâmı iktisadiye Sevres’de: Kapitülâsyonlardan istifade hakkı harbden evvel bunlardan istifade eden Düveli Müttefika tebaasına iade edilecek ve bunlardan evvelce istifade etmiyen Düveli Müttefika (Yunanistan ve Ermenistan vesaire) tebaasına da yeniden verilecektir. (Bu hukuk meyamnda birçok vergiden muafiyetin bulunduğu ve tâbiiyet bahsinde görüldüğü veçhile her Türk tebaasının Düveli Müttefika’dan birinin tâbiiyetinegirmesine mümanaat etmek hakkının bizden nez’edildiği nazarı dikkate alınırsa bu hükmün şümulü daha ziyade tezahür eder.)
Gümrük tarifeleri için 1907 tarifesi ( % 8) iadeten tesis edilmektedir. Türkiye, Düveli Müttefika’ya mensup sefaine lâakal Türk sefainine verdiği hukuku tanıyacaktır. . Ecnebi dostaları iadeten tesit, olunacaktır.
Mart 1921 teklifinde: Yalnız ecnebi postalarının bazı şerait tahtında ilgasının derpiş edileceği söylenilmekte, binaenaleyh ahkâmı saire ipka edilmektedir.
Mart 1922 teklifinde: İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya ve Türkiye’nin murahhaslarından ve kapitülâsyonlardan istifade eden diğer devletlerin mütehassıslarından mürekkep bir komisyon sulhun meriyete duhulünü mütaakıp geçecek üç ay zarfında İstanbulda içtima edip kapitüler usulün tadili zımnında teklifat hazırlıyacaktır.
Malî hususatta bu teklifat tebaai ecnebiyenin Türkler’le müsavi vergi vermesini temin edecektir. Keza bu teklifat gümrük resminde lüzum görülecek tadilâtı icraya matuf olacaktır.
Lausanne’da: Kapitülâsyonların her nev i tamamiyle ve ebediyen lâğvolunmuştur.
12. Boğazlar komisyonu
Sevres’de: Kendine mahsus bayrağı, bütçesi ve zâbıtası bulunacak olan işbu komisyon gemilerin Boğazlardan müruru, fenerler, kılavuzluk ilâ… ile iştigal edecek ve evvelce Meclisi Âlii Sıhhinin ifa eylediği vezaif ile tahlisiye hidematı badema komisyonun nezareti altında ve onun talimatı dahilinde ifa kılınacak ve komisyon Boğazların serbestisini tehlikede addedince Düveli İtilâfiye’ye müracaat edebilecektir. Komisyonda Amerika, İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya ve Rusya’nın murahhasları iki reye malik bulunacaklardır.
Amerika arzu eylediği andan ve Rusya Cemiyeti Akvama dahil olduğu takdirde ve o andan itibaren komisyona iştirak edebileceklerdir. Komisyon âzaları muafiyeti diplomatikiyeden istifade edeceklerdir. Komisyona münavebe ile ve ikişer sene müddetle iki reye malik devletlerin murahhasları riyaset edecektir.
Mart 1921 teklifinde: Türk murahhası dahi ikireye malik olacak ve Boğazlar Komisyonu’na riyaset edecektir. Mart 1922 teklifinde: Keza Türk murahhası komisyona riyaset edecektir. Boğazlarla alâkadar bilcümle devletler komisyonda temsil edileceklerdir.
Lausanne’da: Komisyonun riyaseti bize verilmiştir. Komisyonun vazifesi sefainin Boğazlardan müruru keyfiyetinin Boğazlar mukavelesi ahkâmına muvafık olmasına itinadan ibarettir. Komisyon her sene Cemiyeti Akvam’a rapor verecektir. Keza mezkûr muahede ile Istanbuldaki beynelmilel sıhhiye meclisi lâğvolunarak sıhhiye umuru Türkiye Hükümetine terk edilmiştir.
Muhterem Efendiler, Lausanne Sulh Muahedenamesi’nin ihtiva ettiği esasatı, diğer sulh teklifleriyle daha fazla mukayeseye mahal olmadığı fikrindeyim. Bu muahedename, Türk milleti aleyhine, asırlardan beri hazırlanmış ve Sevres Muahedenamesi’yle ikmal edildiği zannedilmiş, büyük bir suikastin inhidamım ifade eder bir vesikadır. Osmanlı devrine ait tarihte emsali namesbuk bir siyasi zafer eseridir!

Mustafa Kemal Atatürk

(Nutuk, adlı eserinden)

CEVAP VER